Orkney

Hoe kom je op Orkney?

De meeste reizigers nemen de veerboot vanaf de noordkust van Schotland, met de eigen of gehuurde auto.

• Scrabster–Stromness – maatschappij: NorthLink Ferries; duur: ca. 1,5 uur; goed om te weten: meerdere afvaarten per dag; vaart langs de kliffen van Hoy
• Gills Bay–St Margaret’s Hope – maatschappij: Pentland Ferries; duur: ca. 1 uur; goed om te weten: ongeveer drie keer per dag; kortste overtocht
• Aberdeen–Kirkwall – maatschappij: NorthLink Ferries; duur: ca. 6 uur; goed om te weten: nachtboot, vaart door naar Shetland

De korte overtochten vertrekken vanaf de noordkust bij Thurso en John o’Groats, op ongeveer tweeënhalf uur rijden van Inverness. Ze passen daardoor goed in een reis over de North Coast 500. Reserveer een plek voor je auto ruim vooruit, zeker in juni tot en met augustus. De afvaarttijden verschillen per seizoen, dus controleer de actuele dienstregeling van 2026 bij de maatschappij.

In de zomer vaart er ook een passagiersboot zonder auto’s tussen John o’Groats en Burwick, met aansluitende bustours. Zonder auto kun je ook vliegen: er zijn binnenlandse vluchten naar Kirkwall vanuit onder meer Edinburgh, Aberdeen en Inverness. Op Orkney zelf huur je dan een auto, want de bussen rijden niet overal en niet vaak.

Welke prehistorische plekken zie je op Orkney?

De belangrijkste neolithische plekken liggen dicht bij elkaar in het westen van Mainland en staan samen op de Werelderfgoedlijst van UNESCO als Heart of Neolithic Orkney.

Skara Brae

Skara Brae is een steentijddorp van zo’n 5.000 jaar oud aan de baai van Skaill, waar stenen huizen met bedden, kasten en haarden bewaard zijn gebleven. In 2026 kost een ticket voor een volwassene £ 14 online of £ 16 aan de kassa (omgerekend ongeveer € 16 tot € 18). Van april tot en met oktober is het nabijgelegen landhuis Skaill House inbegrepen; in de winter is de entree lager.

Ring of Brodgar en Standing Stones of Stenness

De Ring of Brodgar is een grote steencirkel op een smalle landtong tussen twee meren. Je loopt er gratis en op elk moment omheen. Vlakbij staan de Standing Stones of Stenness, minder stenen maar nog hoger, en ook die zijn vrij toegankelijk. Blijf op de paden, want het gras rond de stenen slijt snel.

Maeshowe

Maeshowe is een grafheuvel met een gang die zo is gebouwd dat de zon rond de kortste dag van het jaar tot in de grafkamer schijnt. Binnen staan runeninscripties die Vikingen later in de muren kerfden. Je komt alleen binnen met een rondleiding, die je vooraf boekt; de plaatsen zijn beperkt.

Wat doe je in Kirkwall en Stromness?

Kirkwall en Stromness zijn de twee plaatsen op Mainland waar je het makkelijkst slaapt en eet.

In Kirkwall staat de St Magnus Cathedral, een kathedraal van rode en gele zandsteen die in de twaalfde eeuw werd gesticht. Ernaast liggen de ruïnes van het Bishop’s Palace en het Earl’s Palace. Kirkwall is ook het handigste centrum voor winkels, restaurants en een supermarkt.

Stromness is een smal havenstadje met een geplaveide hoofdstraat langs het water en een veerhaven voor de boot uit Scrabster. Het is rustiger dan Kirkwall en ligt dicht bij Skara Brae en de steencirkels. Wie de prehistorische plekken centraal wil zetten, slaapt hier.

Wat zijn de Italian Chapel en de Churchill Barriers?

In het zuiden van Orkney zie je sporen van de Tweede Wereldoorlog rond de natuurlijke haven Scapa Flow.

Nadat een Duitse onderzeeër in 1939 Scapa Flow was binnengedrongen, liet Winston Churchill dammen aanleggen tussen de zuidelijke eilanden. Over deze Churchill Barriers loopt nu de weg van Mainland naar South Ronaldsay. Naast de dammen zie je nog wrakken van schepen die destijds tot zinken werden gebracht om de doorgangen af te sluiten.

Italiaanse krijgsgevangenen die aan de dammen werkten, bouwden op het eilandje Lamb Holm een kapel van twee legerbarakken. Ze beschilderden de binnenkant zo dat hij op een rijk versierde kerk lijkt. De Italian Chapel is klein, dus kom vroeg of laat op de dag als er cruiseschepen in Kirkwall liggen.

Waar zie je papegaaiduikers en zeehonden op Orkney?

Orkney heeft veel zeevogels en zeehonden, die je alleen vanaf afstand bekijkt.

Een van de bekendste plekken voor papegaaiduikers is Marwick Head, een klif aan de westkust van Mainland met ongeveer vijftig broedparen. Ze zijn er van eind april tot begin augustus, met de beste kansen van juni tot half juli. Neem een verrekijker mee, blijf op het pad en ga niet op de klifrand staan of naar de holen toe; dat is gevaarlijk voor jou en verstoort de vogels.

Zeehonden liggen vaak op rotsen en stranden langs de kust. Houd volgens de Scottish Marine Wildlife Watching Code minstens 100 meter afstand, en nog meer in de periodes met jongen: juni en juli bij de gewone zeehond, oktober en november bij de grijze zeehond. Kijken de dieren op of schuiven ze richting water, dan ben je te dichtbij en loop je rustig terug.

Hoe kom je rond op Orkney en waar slaap je?

Op Mainland en de eilanden die via de dammen verbonden zijn, reis je het makkelijkst met de auto.

De afstanden zijn klein: van Kirkwall naar Stromness of naar de steencirkels rijd je in ongeveer een halfuur. De wegen zijn rustig en meestal breder dan in de Highlands, maar in de zomer rijden er touringcars naar Skara Brae en de Ring of Brodgar. Ga vroeg in de ochtend of laat in de middag naar de bekendste plekken, zeker op dagen dat er een cruiseschip in Kirkwall ligt.

Naar de kleinere eilanden, zoals Hoy, varen lokale veerboten vanaf Mainland. Daarvoor reserveer je in de zomer, zeker met een auto. Fietsen kan ook, maar reken op veel wind en weinig beschutting.

Slaapplekken vind je vooral in Kirkwall en Stromness, met hotels, B&B’s, hostels en vakantiehuizen. Het aanbod is beperkt en in juni tot en met augustus snel volgeboekt, dus leg je slaapplek vast voordat je de veerboot boekt.

Hoeveel dagen heb je nodig op Orkney en wanneer ga je?

Plan minstens twee volle dagen op Orkney, drie als je ook het zuiden en een kleiner eiland wilt zien.

Met twee dagen zie je de neolithische plekken in het westen en Kirkwall. Een derde dag geeft ruimte voor de Italian Chapel, Marwick Head of een overtocht naar het bergachtige eiland Hoy. Tel de veerboot heen en terug niet mee als vrije dag, zeker als je eerst nog van Inverness naar de noordkust rijdt.

Mei tot en met september is de beste periode: lange dagen, papegaaiduikers in juni en juli en de meeste openingstijden. In de winter zijn de dagen kort en kunnen veerboten door storm uitvallen. Wind hoort er het hele jaar bij, dus neem altijd een winddichte jas mee. Meer over het weer per maand lees je bij de beste reistijd voor Schotland.

Op Orkney geldt in 2026 nog geen toeristenbelasting; de gemeente onderzoekt een heffing die op zijn vroegst in 2027 kan ingaan. Hoe Orkney past in een langere reis door Schotland, lees je bij rondreis Schotland.